Dating vroeger en nu: de ontwikkeling van daten sinds de 17e eeuw tot vandaag

De opkomst van Facebook, datingsites en andere moderne online kanalen heeft voorgoed de manier veranderd waarop we contact leggen met anderen. Makkelijker dan ooit maken we verbinding met vrienden, vage bekenden of doen we nieuwe contacten op. De drempels voor contact en interactie zijn lager dan ooit. Dat lag vroeger wel anders. Liefdesidealen veranderden door de eeuwen heen, net als de manieren om contact te leggen.

Geschiedenis van daten

In de 17e eeuw zochten mensen zochten hun partner bij voorkeur in de eigen woonplaats, en in de eigen sociale klasse. Je ontmoette elkaar op het werk, op feesten, en bij kermissen. De rijken waren mobieler in hun partnerkeuze omdat het vaak moeilijk was om een geschikte vermogende partner te vinden binnen een beperkte straal. In Nederland was de partnerkeuze in de 17e eeuw een zaak van de twee betrokken families, maar meestal werd er een partner gezocht die dezelfde achtergrond en interesses had en mocht de huwelijkskandidaat (zowel de man als de vrouw) zelf aangeven of deze een verbintenis zag zitten. Het eindstation van de liefde, zowel in positieve en negatieve zin, was toen al het huwelijk, destijds in feite niets meer en niets minder dan een zakelijke verhouding tussen twee mensen. Het huwelijk werd vooral beschouwd als een belangenkwestie en pas in de tweede plaats als een gevoelskwestie. De hartstocht speelde vooral een rol in liefdesrelaties.

Pas in de eeuw daarna werden liefde en passie ook steeds belangrijkere ingrediŽnten in het huwelijk. Basis voor een langetermijnrelatie was dat je echt van de ander hield, en deze ook fysiek aantrekkelijk vond. In de 19e eeuw werd het kiezen van een huwelijkspartner een meer weloverwogen beslissing. Trouwen uit liefde en passie werd het sociale ideaal, en klasse werd steeds minder belangrijk in de partnerkeuze.

Dit vormde de opmaat naar de 20e eeuw, waar de grootste revoluties op relatiegebied plaatsvonden. De familie was minder nadrukkelijk aanwezig in het partner-selectieproces. In 1914 duikt in de Verenigde Staten voor het eerst het woord 'date' op, een ontmoeting in een publieke ruimte zonder supervisie van de familie. In de loop der jaren, naarmate de democratische principes van vrijheid en individuele verantwoordelijkheid verder raakten ingeburgerd, namen - uiteraard - ook de individuele rechten en vrijheden in de liefde flink toe. Die vrijheid was nog steeds beperkt als we het vergelijken met nu. Er waren talloze ongeschreven regels die het liefdesleven organiseerden. Zo was het duidelijk rond welke leeftijd je ongeveer een serieuze relatie diende te hebben, en in welke vorm. Alleen vrijdenkers en excentriekelingen deden het op hun eigen (vaak promiscue) manier, maar voor het gros was de meetlat gezet: tussen je twintigste en dertigste moest je toch wel een respectabel iemand hebben gevonden, met wie je trouwde, een gezamenlijk huishouden voerde en kinderen nam. Scheiden werd niet zomaar geaccepteerd, tenzij je een heel goed excuus had: je partner had bijvoorbeeld losse handjes of was chronisch dronken.

In de jaren zestig was het tijd voor de volgende stap. Emancipatie, anticonceptie en later legale abortusmogelijkheden maakten vrouwen in rap tempo onafhankelijker van mannen. En onder invloed van de hippies werd experimenteren met seksuele vrijheid een nieuwe norm. Liefde werd steeds meer een feestje om te vieren, minder een instrument om een gezin mee testichten. Vooral in de flower power-periode vielen veel oude taboes weg. Waar voordien lusten en voorkeuren werden ingeperkt door de familie en andere autoriteiten, konden de teugels vanaf toen los. We waren vrij om de liefde te beleven zoals ze wilden. Seks en samenwonen worden geaccepteerd, ook voor het huwelijk. PotentiŽle partners kon men in principe overal tegenkomen, en niemand was daarbij nog langer gebonden aan stads- of landsgrenzen.

Technologie en dating in de 21e eeuw

In de loop van de jaren ontstaat een nieuw paradigma. Een vaste verhouding is geen noodzaak meer, maar een prettige aanvulling op ons (sociale) leven. Een relatie moet het individu niet beperken, maar verrijken. Eind 20e, begin 21e eeuw doet doet nieuwe technologie zijn intrede. Met de opkomst van internet, ontstaan nieuwe plaatsen om mensen te ontmoeten. Op datingsites zijn honderden partners die binnen het bereik van een muisklik liggen. Als het taboe op internetdating langzaam verdwijnt, ontdekken steeds meer mensen de voordelen, maar ook de nadelen van technologie. De online liefdeswereld kan namelijk hard zijn; het contact is sneller gelegd, maar een blauwtje sneller gelopen. Hoe het er online aan toegaat, staat soms wat ver af van wat singles op liefdespad gewend waren. Je kunt er als je niet oppast bedrogen worden als je de verkeerde datingsite of chatpartner uitkiest. Mensen zonder partner weten inmiddels exact waar hun partner aan moet voldoen. Het eisenlijstje bestaat niet alleen uit uiterlijke kenmerken zoals lengte of haarkleur, maar ook uit karaktereigenschappen als sociaal, intelligent of spontaan. De minimumeisen voor de potentiŽle partner zijn direct te lezen in de profieltekst van singles. Niet zelden zijn die gewenste eigenschappen tegenstrijdig, neem bijvoorbeeld vrouwen die op datingsites op zoek zijn naar een man die stoer is, maar toch lief, begripvol en vooral niet te dominant.

Het belang van de klik

De invulling van relaties en de rol van liefde in de maatschappij is door de jaren heen veranderd. Ook de ontmoetingsplaatsen zijn veranderd. Door internet is de zoektocht naar een partner niet langer beperkt tot de nabije omgeving, en lijkt er meer keuze te zijn voor de moderne single, die zich inmiddels gedraagt als een consument in de supermarkt. De vrijgezel die gewapend met boodschappenlijstje en eisenpakket de relatiemarkt opgaat. Tegelijkertijd blijven we ook romantische idealen koesteren. Een probleem hoeft dat niet te zijn. Hoewel internet steeds vaker het eerste middel is waarmee we contact maken, is uiteindelijk de 'chemie' in het echte leven voor het grootste gedeelte bepalend. Ingewikkelde processen in onze hersenenen en de aanmaak van hormonen zorgen uiteindelijk voor een klik of zelfs verliefdheid. Daar is met de opkomst van datingsites (gelukkig) niets aan veranderd. Voor aantrekkingskracht gelden nog grotendeels dezelfde regels als in de Gouden Eeuw. Door de liefde in het digitale tijdperk (een klein beetje) te leren begrijpen, kunnen we begrijpen wat onze eigen rol is in het vinden van een klik, en oogsten we eerder succes. Of dat nou voor alleen voor een date is of partner voor de rest van het leven.

Een korte versie van deze tekst verscheen in het boek Liefde in tijden van Facebook.

Start2Date adviseert singles over online dating. Dit doen we op basis interviews met singles en vergelijkend onderzoek van sites en apps. Je vindt door ons aanbevolen datingsites via de zoekmachine.